AΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

AΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ

ENOTHTA 1

Διανοητική και ηθική αρετή.  Ταιριάζει στη φύση μας η ηθική αρετή;

Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης,                                           Αφού λοιπόν είναι δύο ειδών η αρετή,   

τῆς μὲν διανοητικῆς                                                                             το ένα είδος η διανοητική

τῆς δὲ ἠθικῆς,                                                                                                   και το άλλο η ηθική,

ἡ μὲν διανοητικὴ τὸ πλεῖον                                           η διανοητική αρετή κατά κύριο λόγο

ἔχει καὶ τὴν γένεσιν                                                                          χρωστά και τη δημιουργία

καὶ τὴν αὔξησιν ἐκ διδασκαλίας,                                      και την αύξησή της στη διδασκαλία,

διόπερ δεῖται ἐμπειρίας                                                      γι’ αυτό έχει ανάγκη από εμπειρία

καὶ χρόνου,                                                                                                                           και χρόνο,

ἡ δ' ἠθικὴ ἐξ ἔθους περιγίνεται,   η δε ηθική αρετή είναι αποτέλεσμα συνήθειας (εθισμού),

ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔσχηκε                                                    από όπου έχει πάρει και το όνομα,

μικρὸν παρεκκλῖνον                                                                  που μικρή παρουσιάζει διαφορά

 ἀπὸ τοῦ ἔθους.                                                            από τη λέξη «έθος» (εθισμός, συνήθεια).

Ἐξ οὗ καὶ δῆλον                                                                   Από αυτό ακριβώς και είναι φανερό

ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν                                              ότι καμιά από τις ηθικές αρετές

φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται·                                                              δεν υπάρχει μέσα μας εκ φύσεωςֺ

οὐθὲν γὰρ τῶν φύσει ὄντων                  γιατί τίποτε από αυτά που υπάρχουν από τη φύση

ἄλλως ἐθίζεται,                              δεν μπορεί να αποκτήσει με εθισμό μιαν άλλη ιδιότητα,

οἷον ὁ λίθος                                                                                  όπως για παράδειγμα, η πέτρα,

φύσει κάτω φερόμενος                                            που από τη φύση πηγαίνει προς τα κάτω

οὐκ ἂν ἐθισθείη                                                                             δε θα μπορούσε να συνηθίσει

ἄνω φέρεσθαι,                                                                                   να πηγαίνει προς τα επάνω,

οὐδ' ἂν αὐτὸν ἐθίζῃ τις                                                  ούτε και αν προσπαθήσει κανείς να

                                                                 την κάνει να αποκτήσει με εθισμό αυτή την ιδιότητα

ἄνω ῥιπτῶν μυριάκις,                          ρίχνοντας την προς τα πάνω (δέκα) χιλιάδες φορές,

οὐδὲ τὸ πῦρ κάτω,                                                                            ούτε τη φωτιά προς τα κάτω,

οὐδ' ἄλλο οὐδὲν                                                                                             ούτε κανένα άλλο

τῶν ἄλλως πεφυκότων                                                από τα πράγματα που γεννιούνται από

                                                                                          τη φύση τους με μιαν ορισμένη ιδιότητα

ἄλλως ἂν ἐθισθείη.                     θα μπορούσε να αποκτήσει με εθισμό μιαν άλλη ιδιότητα.

Οὔτ' ἄρα φύσει                                                                                   Συνεπώς ούτε από τη φύση

οὔτε παρὰ φύσιν                                                                         ούτε και αντίθετα από τη φύση

ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί,                                                                     υπάρχουν μέσα μας οι αρετές,

ἀλλὰ πεφυκόσι μὲν ἡμῖν                  αλλά (σ’ εμάς που) έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

δέξασθαι αὐτάς,                                                                                                  να τις δεχτούμε,

τελειουμένοις δὲ διὰ τοῦ ἔθους.                τελειοποιούμαστε όμως σ’ αυτές με τον εθισμό.

ENOTHTA 2

Η ηθική αρετή καλλιεργείται με την ηθική πράξη

Ἔτι ὅσα μὲν ἡμῖν παραγίνεται                         Ακόμη, σχετικά με όσα υπάρχουν μέσα μας

φύσει,                                                                                                                         από τη φύση,

πρότερον κομιζόμεθα                                                      πρώτα βρισκόμαστε εφοδιασμένοι

τὰς δυνάμεις τούτων,                                                                 με τις δυνατότητες γι’ αυτά

ὕστερον δὲ τὰς ἐνεργείας ἀποδίδομεν και ύστερα προχωρούμε στις αντίστοιχες ενέργειες

(ὅπερ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων δῆλον·                       (αυτό ακριβώς είναι φανερό στις αισθήσεις˙

οὐ γὰρ ἐλάβομεν τὰς αἰσθήσεις                       πραγματικά, δεν αποκτήσαμε τις αισθήσεις,

ἐκ τοῦ πολλάκις ἰδεῖν                                                                          έχοντας δει πολλές φορές

ἢ πολλάκις ἀκοῦσαι,                                                              ή έχοντας ακούσει πολλές φορές,

ἀλλ' ἀνάπαλιν ἔχοντες                                                                 αλλά αντίθετα, έχοντάς τες

ἐχρησάμεθα,                                                                                                   κάναμε χρήση τους,

οὐ χρησάμενοι ἔσχομεν)·   δεν τις αποκτήσαμε έχοντας κάνει και ξανακάνει χρήση τους)˙

τὰς δ' ἀρετὰς λαμβάνομεν                                          όμως τις ηθικές αρετές τις αποκτούμε,

ἐνεργήσαντες πρότερον,             αφού πρώτα πραγματώσαμε τις αντίστοιχες δυνατότητες

ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν·                           όπως συμβαίνει και στις άλλες τέχνες˙

ἃ γὰρ δεῖ μαθόντας ποιεῖν,                    όσα, δηλ., πρέπει, αφού μάθουμε, να τα κάνουμε,

ταῦτα ποιοῦντες μανθάνομεν,                                                  τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα˙

οἷον οἰκοδόμοι γίνονται                           για παράδειγμα, οι άνθρωποι γίνονται οικοδόμοι

οἰκοδομοῦντες                                                                                       χτίζοντας οικοδομήματα

καὶ κιθαρίζοντες κιθαρισταί·                                              και κιθαριστές παίζοντας κιθάρα˙

οὕτω δὴ καὶ τὰ μὲν δίκαια πράττοντες                    έτσι λοιπόν κάνοντας δίκαιες πράξεις

δίκαιοι γινόμεθα,                                                                                        γινόμαστε και δίκαιοι,

σώφρονες τὰ δὲ σώφρονα,                                          σώφρονες κάνοντας σώφρονες πράξεις,

τὰ δ' ἀνδρεῖα ἀνδρεῖοι.                                              ανδρείοι κάνοντας ανδρείες πράξεις.

ENOTHTA 3

Άλλα επιχειρήματα για τη σχέση ηθικής αρετής και ηθικής πράξης

Μαρτυρεῖ δὲ                                                                          Και τα επιβεβαιώνει (τα παραπάνω)

καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν·                    και αυτό που συμβαίνει στις πόλεις (κράτη)˙

οἱ γὰρ νομοθέται ποιοῦσιν ἀγαθούς                                   δηλ. οι νομοθέτες κάνουν καλούς

τοὺς πολίτας ἐθίζοντες,                                                                   τους πολίτες με τον εθισμό,

καὶ τοῦτ' ἐστίν τὸ μὲν βούλημα                                                         και αυτή είναι η επιδίωξη

παντὸς νομοθέτου,                                                                                                  κάθε νομοθέτη,

ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν                                         όμως όσοι δεν το κάνουν αυτό σωστά,

ἁμαρτάνουσιν,                                                            δεν πετυχαίνουν αυτό που επιδιώκουν,

καὶ διαφέρει τούτῳ                                                                                          και σ’ αυτό διαφέρει

πολιτεία πολιτείας                                                                     το ένα πολίτευμα από το άλλο,

ἀγαθὴ φαύλης.                                                                            το καλό από το λιγότερο καλό.

Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν                                                                        Ακόμη για τους ίδιους λόγους

καὶ διὰ τῶν αὐτῶν                                                                             και με τους ίδιους τρόπους

καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται,                και γεννιέται και φθείρεται κάθε αρετή

ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη·                                                                                – το ίδιο και κάθε τέχνη˙

ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν γίνονται                                         γιατί παίζοντας κιθάρα γίνονται

καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ κιθαρισταί.                                και οι καλοί και οι καλοί κιθαρίστες.

Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι                                            Με ανάλογο τρόπο και οι οικοδόμοι

καὶ οἱ λοιποὶ πάντες·                                                                                   και όλοι οι υπόλοιποι˙

ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν                                       δηλ. χτίζοντας με καλό τρόπο σπίτια

ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται,                                                                 θα γίνουν καλοί οικοδόμοι,

ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί.                                                   όμως χτίζοντας με κακό τρόπο, κακοί.

Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν,                                                       Γιατί αν δεν ήταν έτσι τα πράγματα,

οὐδὲν ἂν ἔδει                                                                                     καθόλου δεν θα χρειαζόταν

τοῦ διδάξοντος,                                                                                ο άνθρωπος που θα δίδασκε,

ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.     αλλά όλοι θα ήταν καλοί ή κακοί εκ γενετής.

ENOTHTA 4

Σε όλες τις περιστάσεις της (καθημερινής) ζωής μας διαπιστώνεται η σημασία της ηθικής πράξης για την απόκτηση της ηθικής αρετής

Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει·                    Το ίδιο λοιπόν συμβαίνει και με τις αρετές˙

πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι    δηλ. κάνοντας όσα γίνονται κατά τις μεταξύ τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους                                                                                         μας σχέσεις

γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι,                      γινόμαστε άλλοι δίκαιοι και άλλοι άδικοι,

πράττοντες δὲ                                                                                                         κάνοντας όμως

τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς                                                  όσα έχουν μέσα τους το στοιχείο του φόβου

καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι                                                       και συνηθίζοντας να φοβόμαστε

ἢ θαρρεῖν ή να έχουμε θάρρος                                                                      ή να έχουμε θάρρος

οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί.                                       γινόμαστε άλλοι ανδρείοι άλλοι δειλοί.

Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει              Το ίδιο συμβαίνει και με τις επιθυμίες

καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς·                                                                                            και την οργή˙

οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται,      δηλαδή, άλλοι γίνονται σώφρονες και πράοι,

οἳ δ' ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι,                                                  ενώ άλλοι ακόλαστοι κα οργίλοι,

οἳ μὲν ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι                                          με το να συμπεριφέρονται άλλοι

ἐκ τοῦ οὑτωσὶ,                                                                          με αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο

οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί.                                                 άλλοι με τον άλλον (συγκεκριμένο τρόπο).

Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ                                                                               Με έναν λόγο (με δυο λόγια)

ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν                                                                      με τις όμοιες ενέργειες

αἱ ἕξεις γίνονται.                           διαμορφώνονται τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας.

Διὸ δεῖ ἀποδιδόναι                                                                     Γι’ αυτό πρέπει να προσδίδουμε

ποιὰς τὰς ἐνεργείας ·                                            μιαν ορισμένη ποιότητα στις ενέργειές μας˙

αἱ ἕξεις                                                                 γιατί τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας

ἀκολουθοῦσιν                                                                              είναι αντίστοιχα (=επακόλουθα)

κατὰ γὰρ τὰς διαφορὰς τούτων.                                  με τις διαφορές αυτών των ενεργειών.

Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει                                                           Δεν έχει λοιπόν μικρή σημασία

τὸ ἐθίζεσθαι οὕτως                                                         το να αποκτά με εθισμό κανείς αυτές

ἢ οὕτως                                                                                                           ή τις άλλες συνήθειες

εὐθὺς ἐκ νέων,                                                                                    από την πιο μικρή ηλικία,

ἀλλὰ πάμπολυ,                                                                                                       αλλά μεγάλη,

μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.                                    ή καλύτερα, τη μεγαλύτερη (ή σημαίνει το παν).

 ENOTHTA 5

Η πραγμάτωση της ηθικής αρετής συνεπάγεται ευχαρίστηση για τον άνθρωπο

Σημεῖον δὲ                                                                                                        Αποδεικτικό σημάδι

τῶν ἕξεων                    ότι έχουν πια διαμορφωθεί τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας

δεῖ ποιεῖσθαι τὴν ἐπιγινομένην ἡδονὴν                  πρέπει να θεωρούμε την ευχαρίστηση

                                                                                                         που συνοδεύει τις πράξεις μας

ἢ λύπην τοῖς ἔργοις·                                                                                          ή τη δυσαρέσκεια ˙

ὁ μὲν γὰρ ἀπεχόμενος                                                                   γιατί αυτός που μένει μακριά

τῶν σωματικῶν ἡδονῶν                                                                      από τις σωματικές ηδονές

καὶ αὐτῷ τούτῳ χαίρων                                               και γι’ αυτό ακριβώς νιώθει ευχάριστα,

σώφρων,                                                                                                                    είναι σώφρονας,

ὁ δ' ἀχθόμενος ἀκόλαστος,                       ενώ αυτός που δυσανασχετεί (είναι) ακόλαστος˙

καὶ ὁ μὲν ὑπομένων                                                                 επίσης αυτός που αντιμετωπίζει

τὰ δεινὰ                                                                  όσα έχουν μέσα τους το στοιχείο του φόβου

καὶ χαίρων                                                                                                     και νιώθει ευχάριστα

ἢ μὴ λυπούμενός γε                                                         ή τουλάχιστον δε νιώθει δυσάρεστα,

ἀνδρεῖος,                                                                                                                     είναι ανδρείος,

ὁ δὲ λυπούμενος δειλός.                                ενώ εκείνος που νιώθει δυσάρεστα, είναι δειλός.

Περὶ ἡδονὰς γὰρ καὶ λύπας          Γιατί με τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα συναισθήματα

ἐστὶν ἡ ἠθικὴ ἀρετή·                                                                               συνδέεται η ηθική αρετή˙

τὰ φαῦλα πράττομεν                                                                          δηλ. κάνουμε τα τιποτένια

διὰ μὲν γὰρ τὴν ἡδονὴν,                                                                               για την ευχαρίστηση,

διὰ δὲ τὴν λύπην                                                                       εξαιτίας όμως της δυσαρέσκειας

τῶν καλῶν ἀπεχόμεθα.                                          μένουμε μακριά από τα ωραία πράγματα.

Διὸ δεῖ ἦχθαί                                                                               Γι’ αυτό πρέπει να έχουμε πάρει

εὐθὺς ἐκ νέων πως,                                             από την πιο μικρή ηλικία εκείνη την αγωγή,

ὡς ὁ Πλάτων φησίν,                                                                              όπως λέει ο Πλάτωνας,

ὥστε χαίρειν τε καὶ λυπεῖσθαι      που θα μας κάνει και να χαιρόμαστε και να λυπόμαστε

οἷς δεῖ·                                                                                                               με αυτά που πρέπει˙      

ἡ γὰρ ὀρθὴ παιδεία αὕτη ἐστίν.                                                γιατί αυτή είναι η ορθή παιδεία.

 ΕΝΟΤΗΤΑ 6

Η αρετή καθιστά τον άνθρωπο ικανό να εκτελέσει  το προορισμένο γι' αυτόν έργο

Δεῖ δὲ μὴ μόνον οὕτως εἰπεῖν,                                         Και πρέπει να μην πούμε μόνο αυτό,

ὅτι ἕξις,                                ότι δηλ. η αρετή είναι έξη (μόνιμο στοιχείο του χαρακτήρα μας),

ἀλλὰ καὶ ποία τις.                                                                                    αλλά και της λογής έξη.

Ῥητέον οὖν ὅτι πᾶσα ἀρετή,                                    Πρέπει λοιπόν να πούμε ότι κάθε αρετή,

οὗ ἂν ᾖ ἀρετή,                                                                             όποιου πράγματος είναι αρετή,

αὐτό τε ἀποτελεῖ                                                    και το ίδιο το πράγμα το κάνει να φτάσει

εὖ ἔχον                                                                                          στην πιο τέλεια κατάστασή του

καὶ εὖ ἀποδίδωσιν                                           και το βοηθά να εκτελέσει με το σωστό τρόπο

τὸ ἔργον αὐτοῦ,                                                            το έργο που είναι προορισμένο γι’ αυτό,

οἷον ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετὴ                                   όπως για παράδειγμα η αρετή του ματιού

τόν τε ὀφθαλμὸν σπουδαῖον ποιεῖ                                                  κάνει και το μάτι αξιόλογο

καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ·                                                και το έργο που είναι προορισμένο γι’ αυτό˙

τῇ γὰρ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετῇ                                                  γιατί λόγω της αρετής του ματιού

εὖ ὁρῶμεν.                                                                                                                βλέπουμε καλά.

Ὁμοίως ἡ τοῦ ἵππου ἀρετὴ                                                         Όμοια και η αρετή του αλόγου

ἵππον τε σπουδαῖον ποιεῖ                                                                    κάνει το άλογο αξιόλογο

καὶ ἀγαθὸν δραμεῖν                                                                                         και ικανό να τρέξει

καὶ ἐνεγκεῖν τὸν ἐπιβάτην                                                              και να σηκώνει τον αναβάτη

καὶ μεῖναι τοὺς πολεμίους.                                  και να σταθεί αντιμέτωπο με τους εχθρούς.

Εἰ δὴ τοῦτ' οὕτως ἔχει                                                                          Αν λοιπόν αυτό συμβαίνει

ἐπὶ πάντων,                                                                                              σε όλες τις περιπτώσεις,

καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετὴ                                                       τότε και η αρετή του ανθρώπου

εἴη ἂν ἡ ἕξις                                                                                                 μπορεί να είναι η έξη,

ἀφ' ἧς ἀγαθὸς ἄνθρωπος γίνεται                 εξαιτίας της οποίας ο άνθρωπός γίνεται καλός

καὶ ἀφ' ἧς εὖ ἀποδώσει               και εξαιτίας της οποίας θα εκτελέσει με το σωστό τρόπο

τὸ ἑαυτοῦ ἔργον.                                                       το έργο που είναι προορισμένο γι’ αυτό.

Πῶς δὲ τοῦτ' ἔσται,...                                                                         Πώς λοιπόν θα γίνει αυτό…

ὧδ' ἔσται φανερόν,                                                  με τον ακόλουθο τρόπο θα γίνει φανερό,

ἐὰν θεωρήσωμεν                                                                                          αν εξετάσουμε δηλ.

ποία τίς ἐστιν ἡ φύσις αὐτῆς.                                                              τι λογής είναι η φύση της.

ΕΝΟΤΗΤΑ 7

Η αρετή βρίσκεται στη μεσότητα.  Προσδιορισμός της έννοιας "μεσότητα"

Ἐν παντὶ δὴ συνεχεῖ                                             Σε καθετί λοιπόν που παρουσιάζει συνέχεια

καὶ διαιρετῷ                                                                                                και μπορεί να διαιρεθεί

ἔστι λαβεῖν τὸ μὲν πλεῖον                      είναι δυνατό να πάρουμε ένα κομμάτι μεγαλύτερο,

τὸ δ' ἔλαττον τὸ δ' ἴσον,                       ένα κομμάτι μικρότερο ή ένα κομμάτι ίσο με το άλλο

καὶ ταῦτα ἢ κατ' αὐτὸ τὸ πρᾶγμα                      και αυτά είτε σε σχέση με το ίδιο το πράγμα

ἢ πρὸς ἡμᾶς...                                                                                                είτε σε σχέση με μας…

Λέγω δὲ τοῦ μὲν πράγματος μέσον                    Και ονομάζω μέσον σε σχέσημε το πράγμα

τὸ ἴσον ἀπέχον                                                                    αυτό που βρίσκεται σε ίση απόσταση

ἀφ' ἑκατέρου τῶν ἄκρων,                                                               από το καθένα από τα άκρα

ὅπερ ἐστὶν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πᾶσιν,                               και που είναι για όλους ένα και το ίδιο,

πρὸς ἡμᾶς δὲ                                                                     ενώ (μέσο) σε σχέση με τον εαυτό μας

ὃ μήτε πλεονάζει μήτε ἐλλείπει·                   αυτό που δεν είναι πάρα πολύ ούτε πολύ λίγο˙

τοῦτο δ' οὐχ ἕν, οὐδὲ ταὐτὸν πᾶσιν.                 και αυτό δεν είναι ένα ούτε το ίδιο για όλους.

Οἷον εἰ τὰ δέκα πολλὰ                                                 Για παράδειγμα, αν το δέκα είναι πολύ

τὰ δὲ δύο ὀλίγα,                                                                                                         και το δύο λίγο,

κατὰ τὸ πρᾶγμα                                                                                    σε σχέση με τα πράγματα

τὰ ἓξ μέσα λαμβάνουσι ·                                                                                      μέσο είναι το έξι˙

γάρ ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται                                      γιατί αυτό υπερέχει και υπερέχεται

ἴσῳ·                                                                                           κατά των ίδιων αριθμών μονάδων˙

τοῦτο δὲ μέσον ἐστὶ                                                                                       και αυτό είναι μέσο

κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν.              σύμφωνα με τις διδασκαλίες της αριθμητικής.

Τὸ δὲ πρὸς ἡμᾶς                                                                   Όμως σε σχέση με τον εαυτό μας

οὐχ οὕτω ληπτέον·                                       δεν πρέπει να το προσδιορίσουμε έτσι το μέσον˙

γὰρ εἴ τῳ πολὺ                                                                      γιατί, αν για κάποιον (αθλητή)

φαγεῖν δέκα μναῖ                                                            είναι πολύ το φαγητό των δέκα μνων

δύο δὲ ὀλίγον,                                                                                                         και λίγο των δύο,

ὁ ἀλείπτης οὐ προστάξει                                                       ο προπονητής δε θα δώσει εντολή

ἓξ μνᾶς·                                                                                                      για φαγητό έξι μνων˙

ἔστι γὰρ ἴσως καὶ τοῦτο πολὺ                                                     γιατί ίσως και αυτό είναι πολύ

τῷ ληψομένῳ ἢ ὀλίγον·                                                            γι’ αυτόν που θα το πάρει ή λίγο˙

Μίλωνι μὲν γὰρ ὀλίγον,                                                        δηλ., για έναν Μίλωνα είναι λίγο,

τῷ δὲ ἀρχομένῳ                                                         ενώ για κάποιον που βρίσκεται στην αρχή

τῶν γυμνασίων πολύ.                                                          των γυμναστικών ασκήσεων πολύ.

Ὁμοίως ἐπὶ δρόμου καὶ πάλης.                             Το ίδιο ισχύει για το τρέξιμο και την πάλη.

Οὕτω δὴ πᾶς ἐπιστήμων                                                                      Έτσι λοιπόν κάθε ειδικός

φεύγει τὴν ὑπερβολὴν μὲν καὶ τὴν ἔλλειψιν,   αποφεύγει την υπερβολή και την έλλειψη,

τὸ δὲ μέσον ζητεῖ                                                                                        και επιζητεί το μέσον

καὶ τοῦθ' αἱρεῖται,                                                                                               και αυτό επιλέγει˙

μέσον δὲ οὐ τὸ τοῦ πράγματος                        και όχι από καθαρά ποσοτική άποψη μέσον,

ἀλλὰ τὸ πρὸς ἡμᾶς.                                                               αλλά σε σχέση με τον εαυτό μας.

ΕΝΟΤΗΤΑ 8

Όπως η τέχνη, έτσι και η ηθική αρετή στοχεύει στο μέσον

Εἰ δὴ πᾶσα ἐπιστήμη οὕτω                                   Αν λοιπόν κάθε τέχνη με αυτόν τον τρόπο

τὸ ἔργον εὖ ἐπιτελεῖ,                                                                  εκπληρώνει σωστά το έργο της,

πρὸς τὸ μέσον βλέπουσα                                                            αποβλέποντας, δηλ. στο μέσο

καὶ εἰς τοῦτο ἄγουσα τὰ ἔργα                                   και κατευθύνοντας το έργο της σ’ αυτό

(ὅθεν εἰώθασιν ἐπιλέγειν                                           (γι’ αυτό συνηθίζουν να λένε στο τέλος

τοῖς εὖ ἔχουσιν ἔργοις                                                                                      για τα τέλεια έργα

ὅτι οὔτ' ἀφελεῖν ἔστιν                                         ότι δεν είναι δυνατόν ούτε να αφαιρέσουμε

οὔτε προσθεῖναι,                                                                  ούτε να τους προσθέσουμε τίποτα,

ὡς τῆς μὲν ὑπερβολῆς καὶ τῆς ἐλλείψεως                             γιατί η υπερβολή και η έλλειψη

φθειρούσης τό εὖ,                                                                                 φθείρουν την τελειότητα,

τῆς δὲ μεσότητος σῳζούσης,                                                   ενώ η μεσότητα τη διαφυλάσσει,

οἱ δ' ἀγαθοὶ τεχνῖται,                                                                                    και οι καλοί τεχνίτες,

ὡς λέγομεν,                                                                                                       όπως λέμε,

πρὸς τοῦτο βλέποντες εργάζονται),                         αποβλέποντας προς αυτό εργάζονται),

ἡ δ' ἀρετὴ ἀκριβεστέρα ἐστὶν                                               και αν η αρετή είναι ακριβέστερη

 καὶ ἀμείνων   πάσης τέχνης                                                      και ανώτερη  από κάθε τέχνη,

ὥσπερ καὶ ἡ φύσις,                                                                               όπως ακριβώς και η φύση,

τοῦ μέσου ἂν εἴη στοχαστική.                                             μπορεί να έχει για στόχο το μέσο.

Λέγω δὲ τὴν ἠθικήν·                                                                          Και εννοώ την ηθική αρετή˙

αὕτη γάρ ἐστι περὶ πάθη                                     γιατί αυτή έχει σχέση με τα συναισθήματα

καὶ πράξεις,                                                                                                              και τις πράξεις,

ἐν δὲ τούτοις ἔστιν ὑπερβολὴ              και αυτά είναι εκείνα στα οποία υπάρχει υπερβολή

καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον.                                                                   και έλλειψη και το μέσον.

ΕΝΟΤΗΤΑ  9  

Σημαντικές διευκρινήσεις για το περιεχόμενο   της έννοιας "μεσότης"

Οἷον, ἔστι καὶ φοβηθῆναι                       Για παράδειγμα είναι δυνατόν και να φοβηθούμε

καὶ θαρρῆσαι                                                                                      και να αισθανθούμε θάρρος,

καὶ ἐπιθυμῆσαι καὶ ὀργισθῆναι                               και να επιθυμήσουμε και να οργιστούμε

καὶ ἐλεῆσαι καὶ ὅλως                                                        και να ευσπλαχνιστούμε και, γενικά,

ἡσθῆναι καὶ λυπηθῆναι                                    να ευχαριστηθούμε και να δυσαρεστηθούμε

καὶ μᾶλλον καὶ ἧττον,                                                                   και περισσότερο και λιγότερο,

καὶ ἀμφότερα οὐκ εὖ·                                               και στις δύο περιπτώσεις δεν είναι καλό.

τὸ δ' ὅτε δεῖ                                                       Όμως το να το νιώθουμε τη στιγμή που πρέπει

καὶ ἐφ' οἷς (δεῖ)                                                           και σε σχέση με τα πράγματα που πρέπει

καὶ πρὸς οὓς (δεῖ)                                                  και σε σχέση με τους ανθρώπους που πρέπει

καὶ οὗ ἕνεκα (δεῖ)                                                                                    για τον λόγο που πρέπει

καὶ ὡς δεῖ,                                                                                          και με τον τρόπο που πρέπει,

μέσον τε καὶ ἄριστον,                                                             αυτό είναι το μέσο και το άριστο,

ὅπερ ἐστὶ τῆς ἀρετῆς.                                                το οποίο ακριβώς σχετίζεται με την αρετή.

Ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὰς πράξεις                                                     Όμοια όμως και στις πράξεις

ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον.        υπάρχει υπερβολή και έλλειψη και μέσον.  

Ἡ δ' ἀρετὴ περὶ πάθη  ἐστίν                        Εξάλλου, η αρετή αναφέρεται σε συναισθήματα

καὶ πράξεις,                                                                                                                      και πράξεις,

ἐν οἷς ἡ μὲν ὑπερβολὴ ἁμαρτάνεται                           στα οποία η υπερβολή αποτελεί λάθος

καὶ ψέγεται καὶ ἡ ἔλλειψις,                                                         και κατακρίνεται και η έλλειψη,

 τὸ δὲ μέσον ἐπαινεῖται                                                                             όμως το μέσο επαινείται

καὶ κατορθοῦται·                                                                                                 και είναι το σωστό˙

ταῦτα δ' ἄμφω τῆς ἀρετῆς.                                         και τα δύο αυτά πάνε μαζί με την αρετή.

Μεσότης τις ἄρα ἐστὶν ἡ ἀρετή,                                         Συνεπώς η αρετή είναι μια κάποια  

                                                                                                    μεσότητα (μια μορφή μεσότητας),

στοχαστική γε οὖσα τοῦ μέσου.                                                    αφού έχει ως στόχο το μέσον.

ΕΝΟΤΗΤΑ 10

Ορισμός της αρετής

Ἔτι τὸ μὲν ἁμαρτάνειν                                                 Επιπλέον, το να κάνει κάποιος σφάλμα

πολλαχῶς ἔστιν                                                                                 γίνεται με πολλούς τρόπους

(τὸ γὰρ κακὸν τοῦ ἀπείρου,                                       (γιατί το κακό και το άπειρο πάνε μαζί,

ὡς οἱ Πυθαγόρειοι εἴκαζον,                              όπως υπέθεταν [ή: δίδασκαν] οι Πυθαγόρειοι,

τὸ δ' ἀγαθὸν τοῦ πεπερασμένου),                      ενώ το καλό με το πεπερασμένο πάνε μαζί),

τὸ δὲ κατορθοῦν                                                                                  όμως το να κάνει το σωστό

μοναχῶς                                                                                              γίνεται με έναν μόνο τρόπο

(διὸ καὶ τὸ μὲν ῥᾴδιον                                                               (γι’ αυτό και το ένα είναι εύκολο,

τὸ δὲ χαλεπόν,                                                                                                      το άλλο δύσκολο,

ῥᾴδιον μὲν τὸ ἀποτυχεῖν τοῦ σκοποῦ,        δηλ. εύκολο είναι να αποτύχουμε το στόχο μας,

χαλεπὸν δὲ τὸ ἐπιτυχεῖν)·                                                 δύσκολο όμως είναι να επιτύχουμε)˙

καὶ διὰ ταῦτ' οὖν                                                                     και γι’ αυτούς λοιπόν τους λόγους

ἡ ὑπερβολὴ καὶ ἡ ἔλλειψις,                                                              η υπερβολή και η έλλειψη

τῆς μὲν κακίας                                                                                           πάνε μαζί με την κακία,

τῆς δ' ἀρετῆς ἡ μεσότης·                                                             ενώ η μεσότητα με την αρετή  

ἐσθλοὶ μὲν γὰρ ἁπλῶς,                           γιατί καλοί γινόμαστε με έναν μόνο τρόπο,

 παντοδαπῶς δὲ κακοί.                               αλλά κακοί με πολλούς τρόπους.

Ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετὴ ἕξις                    Συνεπώς η αρετή είναι μόνιμο στοιχείο του χαρακτήρα

προαιρετική,                                                                    που επιλέγεται ελεύθερα από το άτομο˙

ἐν μεσότητι οὖσα                                                                        που βρίσκεται στη μεσότητα

τῇ πρὸς ἡμᾶς,                                                  η οποία προσδιορίζεται σε σχέση με τον εαυτό

                                                                                                       μας (με κριτήρια υποκειμενικά),

ὡρισμένη λόγῳ                                                                     η οποία καθορίζεται από τη λογική

καὶ                                                                                  και, συγκεκριμένα, κατά τη γνώμη μου,

ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν.                       με τη λογική που καθορίζει ο φρόνιμος άνθρωπος.

Μεσότης δὲ δύο κακιῶν,                                      Και είναι μεσότητα ανάμεσα σε δύο κακίες,

τῆς μὲν καθ' ὑπερβολὴν   από τις οποίες η μία βρίσκεται από την πλευρά της υπερβολής,

τῆς δὲ κατ' ἔλλειψιν·                                                ενώ η άλλη από την πλευρά της έλλειψης˙

καὶ ἔτι                                                                                                  και ακόμη (είναι μεσότητα)

τῷ τὰς μὲν ἐλλείπειν                                     επειδή άλλες από αυτές τις κακίες δεν φτάνουν

τοῦ δέοντος                                                                                                     σ’ αυτό που πρέπει,

τὰς δ' ὑπερβάλλειν                                                                                  και άλλες το ξεπερνούν

ἔν τε τοῖς πάθεσι καὶ ἐν ταῖς πράξεσι,                 και στα συναισθήματα και στις πράξεις,

τὴν δ' ἀρετὴν καὶ εὑρίσκειν                                                                 ενώ η αρετή και βρίσκει

καὶ αἱρεῖσθαι τὸ μέσον.                                                                           και επιλέγει το μέσον.