μετάφραση Πρωταγόρας Πλάτωνος αρχαία ελληνικά γ΄ λυκείου

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ  ΠΛΑΤΩΝΟΣ

 2     Η αρχή της δημιουργίας του ανθρώπου               

Ἦν γάρ ποτε χρόνος                                                                Υπήρχε κάποτε μια εποχή,

ὅτε θεοὶ μὲν ἦσαν,                                                             κατά την οποία υπήρχαν θεοί

θνητὰ δὲ γένη οὐκ ἦν.                                             όμως δεν υπήρχαν θνητά πλάσματα.

Ἐπειδὴ δὲ καὶ τούτοις                                                                      Όταν ήλθε και  γι’ αυτά

 χρόνος ἦλθεν εἱμαρμένος                                              ο δοσμένος από την μοίρα χρόνος

γενέσεως,                                                                                         για την δημιουργία τους,

τυποῦσιν αὐτὰ θεοὶ                                                                           τα πλάθουν αυτά οι θεοί

γῆς ἔνδον                                                                                             στο εσωτερικό της γης,

 ἐκ γῆς καὶ πυρὸς μείξαντες                                    αφού ανέμειξαν το χώμα και τη φωτιά

καὶ τῶν ὅσα κεράννυται                                                   και όσα στοιχεία αναμειγνύονται

πυρὶ καὶ γῇ.                                                                                                   με φωτιά και χώμα.

Ἐπειδὴ δ' ἔμελλον                                                                                         Και όταν επρόκειτο

ἄγειν αὐτὰ πρὸς φῶς,                                                                        να τα οδηγήσουν στο φως,

προσέταξαν Προμηθεῖ καὶ Ἐπιμηθεῖ      έδωσαν εντολή στον Προμηθέα και τον Επιμηθέα

κοσμῆσαί τε                                                                                         να τους δώσουν εφόδια

καὶ νεῖμαι ἑκάστοις                                                                      και να μοιράσουν στο καθένα

δυνάμεις ὡς πρέπει.                                                               τις ιδιότητες που τους ταιριάζουν.

Ἐπιμηθεὺς δὲ παραιτεῖται Προμηθέα       Ο Επιμηθέας ζητά ως χάρη από τον Προμηθέα

 αὐτὸς νεῖμαι,                                                                                  να κάνει ο ίδιος την μοιρασιά

"Νείμαντος δέ μου," ἔφη,                                          «Και όταν εγώ κάνω τη μοιρασιά», είπε,

"ἐπίσκεψαι·"                                                                         «εσύ εξέτασε (ή: κάνε τον έλεγχο)»∙

καὶ οὕτω πείσας                                                           και αφού τον έπεισε με αυτόν τον τρόπο,

νέμει.                                                                                                              κάνει τη μοιρασιά.

Νέμων δὲ                                                                           Καθώς λοιπόν μοίραζε (τις ιδιότητες),

τοῖς μὲν προσῆπτεν                                                                           σε άλλα πλάσματα απέδιδε

ἰσχὺν ἄνευ τάχους,                                                                                δύναμη  χωρίς ταχύτητα,

τοὺς δ' ἀσθενεστέρους τάχει ἐκόσμει·                         ενώ στα πιο αδύναμα έδινε ταχύτητα·

τοὺς δὲ ὥπλιζε,                                                                             και άλλα τα εφοδίαζε με όπλα,

τοῖς δ' διδοὺς φύσιν                                                    άλλα όμως, επειδή τους έδινε οργανισμό

ἄοπλον                                                                                                                         χωρίς όπλα                                                                                                                                                                                    

ἐμηχανᾶτο αὐτοῖς τιν' ἄλλην δύναμιν                 επινοούσε γι’ αυτά κάποια άλλη ιδιότητα

εἰς σωτηρίαν.                                                                                                για την σωτηρία τους.

Ἃ μὲν γὰρ αὐτῶν ἤμπισχεν σμικρότητι,            Όσα δηλαδή από αυτά περιέβαλε με μικρό

                                                                                                     μέγεθος (ή: τα έκανε μικρόσωμα),

ἔνεμεν πτηνὸν φυγὴν                                                                έδινε σ’ αυτά φυγή με πέταγμα

ἢ κατάγειον οἴκησιν·                                                                                        ή υπόγεια κατοικία∙ 

ἃ δὲ ηὖξε μεγέθει,                                                                     όσα πάλι τα έκανε μεγαλόσωμα

τῷδε αὐτῷ αὐτὰ ἔσῳζεν·                                    με αυτό το ίδιο εξασφάλιζε τη σωτηρία τους∙

καὶ τἆλλα ἔνεμεν   οὕτως                       και τις άλλες ιδιότητες τις μοίρασε με τέτοιο τρόπο

ἐπανισῶν.                                                                                                                  εξισώνοντας τα.

Ταῦτα δὲ ἐμηχανᾶτο                                                                                  Και αυτά τα επινοούσε

εὐλάβειαν ἔχων                                                                                                          προσέχοντας

μή τι γένος ἀϊστωθείη·                                                   μήπως κάποιο είδος (γένος) αφανιστεί.

ἐπειδὴ δὲ αὐτοῖς ἐπήρκεσε                            Και αφού σε ικανοποιητικό βαθμό τα εφοδίασε

ἀλληλοφθοριῶν διαφυγὰς,                                       για την αποφυγή της αμοιβαίας φθοράς,

ἐμηχανᾶτο εὐμάρειαν                                                              επινοούσε προσαρμοστικότητα

πρὸς τὰς ἐκ Διὸς ὥρας                                  για τις καιρικές μεταβολές που προκαλεί ο Δίας,

ἀμφιεννὺς αὐτὰ πυκναῖς τε θριξὶν                     περιβάλλοντας αυτά με πυκνά τριχώματα

καὶ στερεοῖς δέρμασιν,                                                                                     και με γερά δέρματα

ἱκανοῖς μὲν ἀμῦναι χειμῶνα,                                 ικανά να αντιμετωπίζουν την κακοκαιρία,  

δυνατοῖς δὲ καὶ καύματα,                                                  κατάλληλα όμως και για της ζέστες∙ 

καὶ εἰς εὐνὰς ἰοῦσιν                                                και ακόμη όταν πηγαίνουν στη φωλιές τους

ὅπως ὑπάρχοι τὰ αὐτὰ ταῦτα                                                                για να είναι αυτά τα ίδια

στρωμνὴ οἰκεία τε                                                                     το στρώμα και το σκέπασμα τους

καὶ αὐτοφυὴς ἑκάστῳ·                                                   και δοσμένα από τη φύση στο καθένα,

καὶ ὑποδῶν τὰ μὲν ὁπλαῖς,                              και βάζοντας για υποδήματα σε άλλες οπλές

 τὰ δὲ [θριξὶν καὶ] δέρμασιν στερεοῖς                                         και σε άλλα δέρματα σκληρά

καὶ ἀναίμοις.                                                                                                               και χωρίς αίμα .

Τοὐντεῦθεν ἐξεπόριζεν τροφὰς                                  Από εκεί και πέρα εξασφάλιζε τροφές

ἄλλοις ἄλλας,                                                                                      διαφορετικές σε κάθε είδος,

τοῖς μὲν ἐκ γῆς βοτάνην,                                                   δηλαδή σε άλλα χορτάρι από τη γη,

ἄλλοις δὲ δένδρων καρπούς,                                                               σε άλλα καρπούς δέντρων

τοῖς δὲ ῥίζας·                                                                                                          και σε άλλα ρίζες,

ἔστι δ' οἷς ἔδωκεν εἶναι                               σε ορισμένα μάλιστα από αυτά επέτρεπε να είναι

τροφὴν ζῴων ἄλλων βοράν·                                                  τροφή τους η σάρκα άλλων ζώων∙ 

καὶ τοῖς μὲν ὀλιγογονίαν προσῆψε,                               και σ’ αυτά έδωσε μικρή γονιμότητα,

τοῖς δ' ἀναλισκομένοις ὑπὸ τούτων                          ενώ σ’ εκείνα που τρώγονταν από αυτά

πολυγονίαν,                                                                                          έδωσε μεγάλη γονιμότητα,

σωτηρίαν τῷ γένει πορίζων.               εξασφαλίζοντας τη διαιώνιση στο είδος τους (γένος).

ENOTHTA 3

Η κλοπή της φωτιάς

Ἅτε δὴ οὖν οὐ ὢν ὁ Ἐπιμηθεὺς                                           Επειδή όμως ο Επιμηθέας δεν ήταν

πάνυ τι σοφὸς                                                                                                           και πολύ σοφός,

ἔλαθεν αὑτὸν                                                                                               χωρίς να το καταλάβει

καταναλώσας τὰς δυνάμεις εἰς τὰ ἄλογα·            σπατάλησε τις ιδιότητες στα άλογα ζώα·

λοιπὸν δὴ ἀκόσμητον ἔτι αὐτῷ ἦν                             του έμεινε λοιπόν ακόμη ακαλλώπιστο

τὸ ἀνθρώπων γένος,                                                                                          το ανθρώπινο είδος

καὶ ἠπόρει ὅτι χρήσαιτο.                                          και βρισκόταν σε αμηχανία τι να το κάνει.

Ἀποροῦντι δὲ αὐτῷ                                                                    Και ενώ βρισκόταν σε αμηχανία,

ἔρχεται Προμηθεὺς                                                                                        έρχεται ο Προμηθέας

ἐπισκεψόμενος τὴν νομήν,                                                               για να εξετάσει τη μοιρασιά∙

καὶ ὁρᾷ τὰ μὲν ἄλλα ζῷα                                                                         και βλέπει ότι άλλα ζώα

ἐμμελῶς πάντων ἔχοντα,                                                         είχαν όλα τα κατάλληλα εφόδια,

τὸν δὲ ἄνθρωπον γυμνόν τε                                                          ενώ ο άνθρωπος ήταν γυμνός

καὶ ἀνυπόδητον καὶ ἄστρωτον                                           και ξυπόλητος και χωρίς στρωσίδια

καὶ ἄοπλον·                                                                                                                 και χωρίς όπλα.

ἤδη δὲ παρῆν                                                                                             Και στο μεταξύ πλησίαζε

καὶ ἡ εἱμαρμένη ἡμέρα,                                                και η καθορισμένη από την μοίρα μέρα

ἐν ᾗ ἔδει καὶ ἄνθρωπον                                               κατά την οποία έπρεπε και  ο άνθρωπος

ἐξιέναι ἐκ γῆς εἰς φῶς.                                                                         να βγει από τη γη στο φως.

Ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεὺς     Επειδή λοιπόν ο Προμηθέας βρέθηκε σε αμηχανία

ἥντινα σωτηρίαν τῷ ἀνθρώπῳ εὕροι,                 τι λογής σωτηρία να βρει για τον άνθρωπο,

κλέπτει Ἡφαίστου καὶ Ἀθηνᾶς                                     κλέβει του Ηφαίστου και  της Αθηνάς

τὴν ἔντεχνον σοφίαν σὺν πυρί                                   τις τεχνικές  γνώσεις μαζί με τη φωτιά-

—ἀμήχανον γὰρ ἦν αὐτὴν κτητήν τῳ γιατί ήταν αδύνατο να αποκτηθούν από κάποιον

ἄνευ πυρὸς ἢ χρησίμην γενέσθαι—                                 χωρίς φωτιά ή να γίνουν χρήσιμες-

καὶ οὕτω δὴ δωρεῖται ἀνθρώπῳ.                     και έτσι λοιπόν τις δωρίζει στον άνθρωπο.

Τὴν μὲν οὖν σοφίαν                                                                                  Τις γνώσεις του λοιπόν

περὶ τὸν βίον                                                         για την αντιμετώπιση των βιοτικών αναγκών

ἄνθρωπος ταύτῃ ἔσχεν,                                                              έτσι τις απέκτησε ο άνθρωπος,

τὴν δὲ πολιτικὴν οὐκ εἶχεν·                                         όμως την πολεμική τέχνη δεν την είχε∙

ἦν γὰρ παρὰ τῷ Διί.                                                     γιατί αυτή βρισκόταν στα χέρια του Δία.

Τῷ δὲ Προμηθεῖ                                                                                                Και στον Προμηθέα

οὐκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν                                                              δεν επιτρεπόταν πια να μπει

εἰς μὲν τὴν ἀκρόπολιν τὴν τοῦ Διὸς οἴκησιν —      στην Ακρόπολη στη κατοικία του Δία -

πρὸς δὲ καὶ αἱ Διὸς φυλακαὶ                                                   επιπλέον και οι φρουρές του Δία

φοβεραὶ ἦσαν—                                                                                                   ήταν φοβερές -

εἰς δὲ τὸ οἴκημα τὸ κοινόν                                                                       όμως στο κοινό οίκημα

τῆς Ἀθηνᾶς καὶ Ἡφαίστου,                                                     της Αθηνάς και του Ηφαίστου,

ἐν ᾧ ἐφιλοτεχνείτην,               μέσα στο οποίο ασκούσαν οι δύο τους με αγάπη της τέχνες,

λαθὼν εἰσέρχεται,                                                                                                  μπαίνει κρυφά∙ 

καὶ κλέψας τὴν τοῦ Ἡφαίστου                              και αφού έκλεψε την τέχνη του Ηφαίστου,

τήν τε ἔμπυρον τέχνην                                                                η οποία στηρίζεται στη φωτιά,

καὶ τὴν ἄλλην τὴν τῆς Ἀθηνᾶς                                                           και την άλλη  της Αθηνάς

δίδωσιν ἀνθρώπῳ,                                                                                τη χαρίζει στον άνθρωπο.

καὶ ἐκ τούτου μὲν                                                                                          Και από αυτό βέβαια

γίγνεται ἀνθρώπῳ εὐπορία                   εξασφαλίζεται για τον άνθρωπο αφθονία μέσων

 τοῦ βίου                                                                                                                 για     τη ζωή του,

Προμηθέα δὲ δι' Ἐπιμηθέα                                    όμως ο Προμηθέας εξαιτίας του Επιμηθέα

ὕστερον, ᾗπερ λέγεται, ,                                                                       αργότερα,  όπως λέγεται,

κλοπῆς δίκη μετῆλθεν.                καταδιώχθηκε δικαστικά (ή πέρασε από δίκη) για κλοπή.

           

ΕΝΟΤΗΤΑ 4

Η πολιτική αρετή, κοινό δώρο του Δία στους ανθρώπους,  απαραίτητη ιδιότητα για τη συγκρότηση κοινωνιών

Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος                                                                        Και επειδή ο άνθρωπος

θείας μετέσχε μοίρας,                                                                     έλαβε μέρος στη θεϊκή μοίρα,

πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν    πρώτα-πρώτα λόγω της συγγένειας με το θεό

ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισεν,                                            μόνος από τα ζώα πίστεψε σε θεούς,

καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι                                        και επιχείρησε να ιδρύει βωμούς

καὶ ἀγάλματα θεῶν·                                                                                         και αγάλματα θεών·

ἔπειτα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ                   έπειτα γρήγορα άρθρωσε με την τέχνη του

φωνὴν καὶ ὀνόματα,                                                                          έναρθρους ήχους και λέξεις,

καὶ ηὕρετο οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας                               και επινόησε κατοικίες και ενδυμασίες

καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς                                                     και υποδήματα και στρωσίδια

καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς.                                                                              και τροφές από τη γη.

Οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι ἄνθρωποι                    Έτσι, λοιπόν, εφοδιασμένοι οι άνθρωποι

κατ' ἀρχὰς ᾤκουν σποράδην,                                      αρχικά κατοικούσαν διασκορπισμένοι

πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν·                                                                                 και πόλεις δεν υπήρχαν·

ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων                                     αφανίζονταν, λοιπόν, από τα θηρία,

διὰ τὸ πανταχῇ                                                                                          επειδή από κάθε άποψη

ἀσθενέστεροι αὐτῶν εἶναι,                                                    ήταν λιγότερο δυνατοί από αυτά,

καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη                                                                     και οι τεχνικές γνώσεις

ἱκανὴ βοηθὸς μὲν ἦν                                                                        ήταν μεν σημαντική βοήθεια

αὐτοῖς πρὸς τροφὴν,                                                             σ’ αυτούς για την εξεύρεση τροφής,

πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον                   ως προς την αντιμετώπιση όμως των θηρίων

ἐνδεής                                                                                                                     ήταν ανεπαρκείς-

—οὔπω εἶχον,                                                                                                γιατί ακόμα δεν είχαν

πολιτικὴν γὰρ τέχνην                                            την τέχνη για την οργάνωση μια πολιτείας,

 ἧς μέρος πολεμική—                                               της οποίας μέρος είναι η πολεμική τέχνη-

ἐζήτουν δὴ ἁθροίζεσθαι                                            επιδίωκαν, λοιπόν, να συγκεντρώνονται

καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις·   και να εξασφαλίζουν τη σωτηρία τους χτίζοντας πόλεις.

ὅτ' οὖν ἁθροισθεῖεν,                                               Κάθε φορά που συγκεντρώνονταν, λοιπόν,

ἠδίκουν ἀλλήλους                                                                          αδικούσαν ο ένας τον άλλον,

ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην,                      επειδή δεν είχαν την πολιτική τέχνη,

ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι                                       με αποτέλεσμα διασκορπιζόμενοι πάλι

διεφθείροντο.                                                                                                     να καταστρέφονται.

Ζεὺς οὖν δείσας                                                                        Ο Δίας, λοιπόν, επειδή φοβήθηκε

περὶ τῷ γένει ἡμῶν                                                                                              για το γένος μας,

μὴ ἀπόλοιτο πᾶν,                                                                                      μήπως χαθεί ολότελα,

Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα                                                                  στέλνει τον Ερμή που έφερε

εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην,             στους ανθρώπους το σεβασμό και τη δικαιοσύνη,

ἵν' εἶεν πόλεων κόσμοι τε                                             για να υπάρχει πειθαρχεία στις πόλεις

καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί.                                                      και συνεκτικοί δεσμοί φιλίας.

Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμῆς Δία                                                                  Ρωτάει, λοιπόν, ο Ερμής το Δία

τίνα οὖν τρόπον δοίη                                                                 με ποιόν άραγε τρόπο να δώσει

δίκην καὶ αἰδῶ ἀνθρώποις·                     το σεβασμό και τη δικαιοσύνη στους ανθρώπους :

"Πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται,                                    «Όπως έχουν μοιραστεί οι τέχνες,

οὕτω καὶ ταύτας νείμω;                                                                     έτσι να μοιράσω και αυτά;

Νενέμηνται δὲ ὧδε·                                           Οι τέχνες έχουν μοιραστεί μ΄ αυτόν τον τρόπο:

εἷς ἔχων ἰατρικὴν                                                                            ένας που κατέχει την ιατρική

πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις,                             είναι αρκετός για πολλούς (μη ειδικούς) πολίτες

καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί·                                                                το ίδιο και οι άλλες τεχνίτες·

οὕτω θῶ καὶ δίκην δὴ                                             έτσι λοιπόν να εγκαταστήσω τη δικαιοσύνη

καὶ αἰδῶ                                                                                                                    και   το σεβασμό

ἐν τοῖς ἀνθρώποις,                                                                                     μέσα στους ανθρώπους

ἢ ἐπὶ πάντας νείμω;"                                                                           ή να τα μοιράσω σε όλους;». 

"Ἐπὶ πάντας," ἔφη ο Ζεύς,                                                                     «Σε όλους», είπε ο Δίας,

"καὶ πάντες μετεχόντων·                                                                       και όλοι να έχουν μερίδιο·

οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις,                                γιατί δε θα μπορούσαν να υπάρξουν πόλεις,

εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν                                                         αν λίγοι έχουν μερίδιο σ΄ αυτές,

ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν·                                                                  όπως ακριβώς σε άλλες τέχνες·

καὶ νόμον γε θὲς παρ' ἐμοῦ                                             και θέσπισε έναν νόμο εκ μέρους μου,

τὸν μὴ δυνάμενον μετέχειν                                                        αυτόν που δε μπορεί να μετέχει

αἰδοῦς καὶ δίκης                                                                             στο σεβασμό και τη δικαιοσύνη

κτείνειν ὡς νόσον πόλεως."                                   να θανατώνουν σαν αρρώστια της πόλης».

Οὕτω δή, ὦ Σώκρατες,                                                                                Έτσι, λοιπόν  Σωκράτη,

καὶ διὰ ταῦτα                                                                                       και γι΄ αυτούς τους λόγους

 οἵ τε ἄλλοι καὶ Ἀθηναῖοι,                                                                 και οι άλλοι και οι Αθηναίοι

ὅταν μὲν ᾖ λόγος                                                                                               όταν γίνεται λόγος

περὶ ἀρετῆς τεκτονικῆς                   για ζητήματα σχετικά με την ικανότητα στη οικοδομική

ἢ ἄλλης τινὸς δημιουργικῆς,                                               ή σε κάποιον άλλον τεχνικό τομέα,

ὀλίγοις οἴονται μετεῖναι συμβουλῆς,           νομίζουν ότι λίγοι έχουν δικαίωμα συμβουλής,

καὶ ἐάν τις συμβουλεύῃ                                 και αν κάποιος προσπαθεί να δίνει συμβουλές,

ἐκτὸς ὤν τῶν ὀλίγων,                                                                     ενώ είναι έξω απ τους λίγους,

οὐκ ἀνέχονται,                                                                                                     δεν τον ανέχονται,

ὡς σὺ φῄς                                                                                                      όπως εσύ υποστηρίζεις

—εἰκότως, ὡς ἐγώ φημι—                                                                     – εύλογα, όπως λέω εγώ -

ὅταν δὲ εἰς συμβουλὴν ἴωσιν                                              όταν όμως πηγαίνουν σε σύσκεψη

πολιτικῆς ἀρετῆς,                                                                                        για την πολιτική αρετή,

ἣν δεῖ ἰέναι πᾶσαν                                                           η οποία πρέπει να διέπεται ολόκληρη

διὰ δικαιοσύνης καὶ σωφροσύνης,                                         από δικαιοσύνη και σωφροσύνη,

εἰκότως ἅπαντος ἀνδρὸς ἀνέχονται,                         δικαιολογημένα δέχονται κάθε άντρα,

ὡς παντὶ προσῆκον                                                           με την ιδέα ότι αρμόζει στον καθένα

ταύτης γε μετέχειν τῆς ἀρετῆς                                                    να μετέχει σ΄ αυτή την αρετή,

ἢ μὴ εἶναι πόλεις.                                                                διαφορετικά δε θα υπήρχαν πόλεις.

Αὕτη, ὦ Σώκρατες, τούτου αἰτία.                         Αυτή είναι η αιτία αυτού του πράγματος.

ΕΝΟΤΗΤΑ 5

Η πολιτική αρετή ως κοινή και φυσική ιδιότητα   όλων των ανθρώπων

Ἵνα δὲ μὴ οἴῃ ἀπατᾶσθαι                                          «Και για να μη νομίζεις πως εξαπατάσαι

ὡς τῷ ὄντι πάντες ἄνθρωποι                                                  ότι πραγματικά όλοι οι άνθρωποι

ἡγοῦνται πάντα ἄνδρα μετέχειν                                        θεωρούν πως κάθε άντρας μετέχει

δικαιοσύνης τε                                                                                                          στη  δικαιοσύνη

καὶ τῆς ἄλλης πολιτικῆς ἀρετῆς,                                                και στην άλλη πολιτική αρετή,

τόδε αὖ λαβὲ τεκμήριον.                                                                      πάρε το εξής ως απόδειξη.

Ἐν γὰρ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς,                                                          Γιατί στις άλλες ικανότητες,

ὥσπερ σὺ λέγεις,                                                                                           όπως ακριβώς εσύ λες,

ἐάν τις φῇ                                                                                                  εάν κάποιος ισχυρίζεται

ἀγαθὸς αὐλητὴς εἶναι,                                                                          ότι είναι καλός αυλητής,

ἢ ἄλλην ἡντινοῦν τέχνην                                                           ή σε άλλη οποιαδήποτε τέχνη,

ἣν μή ἐστιν,                                                                                      στην οποία όμως δεν είναι,

ἢ καταγελῶσιν ἢ χαλεπαίνουσιν,                                              ή τον εμπαίζουν ή οργίζονται

καὶ οἱ οἰκεῖοι προσιόντες                                                       και οι δικοί του πλησιάζοντας τον

νουθετοῦσιν ὡς μαινόμενον·                                     τον  συμβουλεύουν σαν να είναι τρελός·

ἐν δὲ δικαιοσύνῃ                                                                                           στη δικαιοσύνη όμως

καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ πολιτικῇ ἀρετῇ,                                                 και στην άλλη πολιτική αρετή,

ἐάν τινα καὶ εἰδῶσιν ὅτι ἄδικός ἐστιν,           μολονότι ξέρουν για κάποιον ότι είναι άδικος,

ἐὰν οὗτος αὐτὸς λέγῃ τἀληθῆ                                           εάν αυτός ο ίδιος λέει την αλήθεια

καθ' αὑτοῦ ἐναντίον πολλῶν,                                     κατά του εαυτού του μπροστά σε όλους,

ὃ ἡγοῦντο εἶναι                                                               πράγμα το οποίο θεωρούσαν ότι είναι

σωφροσύνην ἐκεῖ,                                                             σωφροσύνη, στην πρώτη περίπτωση,

τἀληθῆ λέγειν,                                                              το να λέει δηλαδή κανείς την αλήθεια,

ἐνταῦθα μανίαν,                                                      στην δεύτερη περίπτωση το θεωρούν τρέλα

καί φασιν πάντας δεῖν φάναι                                   και ισχυρίζονται ότι όλοι πρέπει να λένε

εἶναι δικαίους, ἐάντε ὦσιν ἐάντε μή,                                 ότι είναι δίκαιοι, είτε είναι είτε όχι,

ἢ μαίνεσθαι                                                                             διαφορετικά (λένε) ότι είναι τρελός

τὸν μὴ προσποιούμενον                                                                   αυτός που δεν προσποιείται

[δικαιοσύνην]·                                                                                       ότι κατέχει τη δικαιοσύνη.

ὡς ἀναγκαῖον οὐδένα ὅντιν' οὐχὶ                                           Άρα είναι αναγκαίο ο καθένας

ἁμῶς γέ πως μετέχειν αὐτῆς,                                να μετέχει κατ’ αυτόν τον τρόπο σ’ αυτήν,

ἢ μὴ εἶναι                                                     ειδάλλως (είναι αναγκαίο) να μη συγκαταλέγεται

ἐν ἀνθρώποις.                                                                                              μεταξύ των ανθρώπων. Ὅτι μὲν οὖν εἰκότως ἀποδέχονται                                                Ότι λοιπόν εύλογα δέχονται

πάντ' ἄνδρα σύμβουλον                                                                     κάθε άνθρωπο σύμβουλο

περὶ ταύτης τῆς ἀρετῆς                                                                                   γι’ αυτή την αρετή,

 διὰ τὸ ἡγεῖσθαι παντὶ μετεῖναι αὐτῆς,            επειδή πιστεύουν ότι όλοι μετέχουν σ’ αυτή,

ταῦτα λέγω·                                                                                     αυτά φέρνω ως επιχειρήματα·

ὅτι δὲ ἡγοῦνται αὐτὴν                                                                        ότι όμως νομίζουν ότι αυτή

οὐ φύσει εἶναι οὐδ' ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου,                         δεν είναι έμφυτη ούτε αφ’ εαυτού,

ἀλλὰ διδακτόν τε                                                                           αλλά ότι μπορεί να διδαχθεί

καὶ ἐξ ἐπιμελείας παραγίγνεσθαι                         και ότι επέρχεται ύστερα από φροντίδες

ᾧ ἂν παραγίγνηται,                                                                                     σε όποιον επέρχεται,

τοῦτό σοι πειράσομαι ἀποδεῖξαι                             αυτό θα προσπαθήσω να σου αποδείξω

μετὰ τοῦτο.                                                                                                              μετά από αυτό.

Ὅσα γὰρ κακὰ ἡγοῦνται ἄνθρωποι                           Γιατί όσα κακά νομίζουν οι άνθρωποι

ἔχειν ἀλλήλους                                                                                ότι έχουν ο ένας για τον άλλο

φύσει ἢ τύχῃ,                                                                                                από τη φύση ή τυχαία,

οὐδεὶς θυμοῦται                                                                                             κανείς δεν οργίζεται

οὐδὲ νουθετεῖ οὐδὲ διδάσκει                                                    ούτε συμβουλεύει ούτε διδάσκει

οὐδὲ κολάζει τοὺς ταῦτα ἔχοντας,                                          ούτε τιμωρεί όσους έχουν αυτά,

ἵνα μὴ τοιοῦτοι ὦσιν,                                                                              για να μην είναι τέτοιοι,

ἀλλ' ἐλεοῦσιν·                                                                                               αλλά τους οικτίρουν·

οἷον τοὺς αἰσχροὺς                                                      παραδείγματος χάριν, στους άσχημους

ἢ σμικροὺς ἢ ἀσθενεῖς                                                                  ή μικρόσωμους ή ασθενικούς

τίς οὕτως ἀνόητος                                                                                  ποιος είναι τόσο ανόητος,

ὥστε τι τούτων έπιχειρεῖν ποιεῖν;                   ώστε να προσπαθεί να κάνει κάτι από αυτά;

Ταῦτα μὲν ἴσασιν γὰρ οἶμαι                                                         Γιατί ξέρουν νομίζω ότι αυτά

ὅτι τοῖς ἀνθρώποις γίγνεται                                                      συμβαίνουν στους ανθρώπους

φύσει τε καὶ τύχῃ,                                                                                   από τη φύση και τυχαία,

τὰ καλὰ καὶ τἀναντία τούτοις·                    δηλαδή οι καλές ιδιότητες και οι αντίθετές τους∙

ὅσα ἀγαθὰ δὲ οἴονται γίγνεσθαι                            όσα καλά όμως νομίζουν ότι συμβαίνουν

ἀνθρώποις ἐξ ἐπιμελείας                                                           στους ανθρώπους με φροντίδα

καὶ ἀσκήσεως καὶ διδαχῆς,                                                             και άσκηση και διδασκαλία,

ἐάν τις ταῦτα μὴ ἔχῃ,                                                                            αν κάποιος δεν έχει αυτά,

ἀλλὰ τἀναντία τούτων κακά,                                                         αλλά τα αντίθετά τους κακά,

ἐπὶ τούτοις που γίγνονται                                  σ’ αυτές τις περιπτώσεις κάπως συμβαίνουν

οἵ τε θυμοὶ καὶ αἱ κολάσεις                                                                και οι θυμοί και οι τιμωρίες

καὶ αἱ νουθετήσεις.                                                                                                και οι συμβουλές∙

Ὧν ἐστιν ἓν                                                                              μια από αυτές τις κακές ιδιότητες

καὶ ἡ ἀδικία καὶ ἡ ἀσέβεια                                                       είναι και η αδικία και η ασέβεια

καὶ συλλήβδην πᾶν τὸ ἐναντίον                                               και συνολικά καθετί αντίθετο

τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς.                                                                                στην πολιτική αρετή.

ΕΝΟΤΗΤΑ 6

Η παιδευτική σημασία της τιμωρίας ως απόδειξη του διδακτού της αρετής

Ἔνθα δὴ πᾶς                                                             «Σ’ αυτή λοιπόν την περίπτωση ο καθένας

παντὶ θυμοῦται καὶ νουθετεῖ,                           θυμώνει με τον καθένα και τον συμβουλεύει,

δῆλον ὅτι ὡς κτητῆς οὔσης      επειδή κατά την γνώμη του η αρετή αποκτιέται ολοφάνερα

ἐξ ἐπιμελείας καὶ μαθήσεως.                                                              με  επιμέλεια και μάθηση.

Εἰ γὰρ ἐθέλεις, ὦ Σώκρατες,                                                    Αν πράγματι θέλεις ,Σωκράτη,

ἐννοῆσαι τί ποτε δύναται                                                       να καταλάβεις τι τάχα σημαίνει

τὸ κολάζειν τοὺς ἀδικοῦντας,                                το να τιμωρεί κανείς αυτούς που αδικούν,

αὐτό σε διδάξει                                                                                      αυτό το ίδιο θα σε διδάξει

ὅτι οἵ γε ἄνθρωποι ἡγοῦνται                                              ότι οι άνθρωποι βέβαια πιστεύουν

παρασκευαστὸν εἶναι ἀρετήν.                     ότι η αρετή είναι κάτι που μπορεί ν’ αποκτηθεί.

Οὐδεὶς γὰρ κολάζει τοὺς ἀδικοῦντας                   Γιατί κανένας δεν τιμωρεί όσους αδικούν

πρὸς τούτῳ τὸν νοῦν ἔχων                                                                  έχοντας στο νου του αυτό

καὶ τούτου ἕνεκα,                                                                                             και εξαιτίας αυτού,

ὅτι ἠδίκησεν,                                                     δηλαδή εξαιτίας του ότι διέπραξε ένα αδίκημα

ὅστις μὴ ἀλογίστως τιμωρεῖται                             εκτός αν κάποιος εκδικείται απερίσκεπτα,

ὥσπερ θηρίον ·                                                                                         όπως ακριβώς ένα θηρίο·

ὁ δὲ ἐπιχειρῶν κολάζειν                                                     και αυτός που επιχειρεί να τιμωρεί

μετὰ λόγου                                                                                          σύμφωνα προς την λογική,

οὐ τιμωρεῖται                                                                                                 δεν παίρνει εκδίκηση

τοῦ παρεληλυθότος ἕνεκα ἀδικήματος                 για το αδίκημα που έχει διαπραχθεί στο

                                                                                                                                                 παρελθόν

—οὐ γὰρ ἂν θείη τό γε πραχθὲν                         - γιατί δεν μπορεί να κάνει αυτό που έγινε

ἀγένητον—                                                                                                            να μην έχει γίνει –

ἀλλὰ τοῦ μέλλοντος χάριν,                                                                           αλλά για το μέλλον,

ἵνα μὴ αὖθις ἀδικήσῃ                                                             δηλαδή για να μην αδικήσει πάλι

μήτε αὐτὸς οὗτος μήτε ἄλλος                                                      ούτε αυτός ο ίδιος ούτε άλλος

ὁ τοῦτον ἰδὼν κολασθέντα.                                                       που είδε ότι αυτός τιμωρήθηκε.

Καὶ τοιαύτην διάνοιαν ἔχων                                                        Και επειδή έχει τέτοια σκέψη

διανοεῖται παιδευτὴν εἶναι ἀρετήν·              πιστεύει ότι είναι δυνατό να διδαχθεί η αρετή·

γοῦν κολάζει                                                                                                    οπωσδήποτε τιμωρεί

ἀποτροπῆς ἕνεκα.                             για να αποτραπεί στο μέλλον επανάληψη της αδικίας.

Ταύτην οὖν τὴν δόξαν πάντες ἔχουσιν                           Αυτή  λοιπόν τη γνώμη έχουν όλοι

ὅσοιπερ τιμωροῦνται                                                                                όσοι ακριβώς τιμωρούν

καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ.                                             και στη ιδιωτική ζωή και στη δημόσια ζωή.

Τιμωροῦνται δὲ καὶ κολάζονται              Τιμωρούν και για εκδίκηση και για σωφρονισμό

οὓς ἂν οἴωνται ἀδικεῖν,                                                                 όποιους νομίζουν ότι αδικούν

οἵ τε ἄλλοι ἄνθρωποι                                                                                   και οι άλλοι άνθρωποι

καὶ οὐχ ἥκιστα Ἀθηναῖοι οἱ σοὶ πολῖται·     και προπαντός οι Αθηναίοι, οι συμπολίτες σου·

ὥστε κατὰ τοῦτον τὸν λόγον                               συνεπώς, σύμφωνα με αυτό το συλλογισμό

καὶ Ἀθηναῖοί εἰσι τῶν ἡγουμένων            και οι Αθηναίοι είναι από αυτούς που πιστεύουν

ἀρετήν παρασκευαστὸν εἶναι.                                             πως η αρετή μπορεί να αποκτηθεί

καὶ διδακτὸν.                                                                                                             και να διδαχθεί.

Ὡς μὲν οὖν εἰκότως ἀποδέχονται                                                 Ότι λοιπόν εύλογα δέχονται

οἱ σοὶ πολῖται καὶ χαλκέως                                                    οι συμπολίτες σου και το χαλκιά

καὶ σκυτοτόμου συμβουλεύοντος                                     και τον τσαγκάρη να συμβουλεύει

τὰ πολιτικά,                                                                                                              για τα πολιτικά

καὶ ὅτι ἡγοῦνται ἀρετήν διδακτὸν             και ότι θεωρούν ότι η αρετή μπορεί να διδαχθεί

καὶ παρασκευαστὸν,                                                                                           και να αποκτηθεί,

ἀποδέδεικταί σοι, ὦ Σώκρατες,                                              σου το έχω αποδείξει, Σωκράτη,

ἱκανῶς, ὥς γέ μοι φαίνεται.                                επαρκώς, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται»